Chuyển đổi số đang trở thành xu thế tất yếu trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, từ quản lý nhà nước, phát triển kinh tế đến nâng cao chất lượng cuộc sống người dân. Trong tiến trình đó, chuyển đổi số cấp xã giữ vai trò đặc biệt quan trọng, bởi đây là cấp chính quyền gần dân nhất, trực tiếp giải quyết các thủ tục hành chính và nhu cầu thiết yếu hằng ngày của cộng đồng. Việc áp dụng công nghệ số vào hoạt động của xã, phường, thị trấn không chỉ giúp tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả điều hành mà còn tạo ra môi trường phục vụ minh bạch, thuận tiện và hiện đại hơn cho người dân. Khi chuyển đổi số được triển khai đúng hướng, cấp xã sẽ trở thành nền tảng vững chắc để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng chính quyền số, kinh tế số và xã hội số một cách đồng bộ, bền vững.

Chuyển đổi số cấp xã. Ảnh: Sưu tầm

1. Chuyển đổi số cấp xã là gì?

Chuyển đổi số cấp xã được hiểu là quá trình ứng dụng công nghệ số, dữ liệu số và các nền tảng số vào toàn bộ hoạt động quản lý, điều hành và cung cấp dịch vụ công tại cấp xã, phường, thị trấn. Thông qua đó, hình thành các mô hình xã thông minh, thôn thông minh, nơi các hoạt động hành chính, kinh tế và xã hội được vận hành trên môi trường số, kết nối thông suốt với cấp trên và phục vụ người dân một cách nhanh chóng, thuận tiện.

Mục tiêu cốt lõi của chuyển đổi số cấp xã là lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm của mọi hoạt động. Việc đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm thời gian và chi phí đi lại, tăng cường tính công khai, minh bạch trong giải quyết hồ sơ là những lợi ích rõ nét mà người dân có thể cảm nhận trực tiếp. Đồng thời, chuyển đổi số còn góp phần thu hẹp khoảng cách số giữa khu vực nông thôn và thành thị, giúp người dân ở vùng sâu, vùng xa tiếp cận dễ dàng hơn với các dịch vụ hiện đại.

Chuyển đổi số cấp xã. Ảnh: Sưu tầm

Về bản chất, chuyển đổi số cấp xã không đơn thuần là tin học hóa hay trang bị thêm máy tính, phần mềm. Đây là quá trình thay đổi toàn diện phương thức làm việc, tư duy quản lý và quy trình hoạt động dựa trên nền tảng số. Cán bộ, công chức cấp xã cần chuyển từ xử lý thủ công sang xử lý trên môi trường số, từ làm việc rời rạc sang làm việc dựa trên dữ liệu liên thông, từ phục vụ theo yêu cầu sang chủ động cung cấp dịch vụ cho người dân.

2. Nhiệm vụ chuyển đổi số cấp xã

Nhiệm vụ chuyển đổi số cấp xã được triển khai dựa trên ba trụ cột chính, bảo đảm tính đồng bộ và thực chất trong quá trình thực hiện.

Chính quyền số cấp xã

– Xử lý văn bản không giấy: Triển khai hệ thống quản lý văn bản điện tử, chữ ký số và họp trực tuyến giúp giảm chi phí in ấn, lưu trữ, đồng thời nâng cao tốc độ xử lý công việc. Việc này góp phần xây dựng môi trường làm việc hiện đại, chuyên nghiệp và minh bạch.

– Dịch vụ công trực tuyến: Cấp xã có trách nhiệm hỗ trợ người dân thực hiện nộp hồ sơ, tra cứu kết quả và thanh toán lệ phí trực tuyến. Điều này giúp giảm tiếp xúc trực tiếp, tiết kiệm thời gian đi lại, đặc biệt thuận lợi cho người cao tuổi, người ở xa trung tâm hành chính.

– Số hóa dữ liệu: Xây dựng và cập nhật cơ sở dữ liệu về dân cư, đất đai, tư pháp, hộ tịch nhằm phục vụ công tác quản lý thống nhất, chính xác. Dữ liệu số là nền tảng quan trọng để ra quyết định nhanh chóng, đúng đắn và liên thông giữa các cấp chính quyền.

Chính quyền số cấp xã. Ảnh: Sưu tầm

Kinh tế số nông thôn

– Thương mại điện tử: Chính quyền cấp xã đóng vai trò hỗ trợ, hướng dẫn nông dân, hợp tác xã đưa sản phẩm nông sản, đặc sản địa phương lên các sàn thương mại điện tử như PostMart, Voso. Qua đó, mở rộng thị trường tiêu thụ, nâng cao giá trị sản phẩm và thu nhập cho người dân.

– Thanh toán không dùng tiền mặt: Phổ biến hình thức quét mã QR, chuyển khoản ngân hàng trong các giao dịch mua bán, thu phí dịch vụ công. Việc này không chỉ giúp minh bạch dòng tiền mà còn tạo thói quen tiêu dùng hiện đại, an toàn trong cộng đồng nông thôn.

Xã hội số trong cộng đồng

– Hạ tầng số: Đầu tư, nâng cấp hạ tầng viễn thông, phủ sóng internet tốc độ cao, từng bước hỗ trợ chuyển đổi từ mạng 2G lên 4G, 5G. Hạ tầng số là điều kiện tiên quyết để người dân tiếp cận và sử dụng hiệu quả các dịch vụ số.

– Kỹ năng số: Tổ chức các tổ công nghệ số cộng đồng nhằm hướng dẫn người dân sử dụng điện thoại thông minh, các ứng dụng thiết yếu như VNeID, cổng dịch vụ công. Việc nâng cao kỹ năng số giúp người dân tự tin tham gia môi trường số, hạn chế bị bỏ lại phía sau.

– Y tế và giáo dục số: Triển khai sổ sức khỏe điện tử, hồ sơ học tập trực tuyến giúp người dân và học sinh dễ dàng theo dõi, quản lý thông tin cá nhân. Đây là bước tiến quan trọng trong việc nâng cao chất lượng dịch vụ y tế, giáo dục tại cơ sở.

Xã hội số trong cộng đồng. Ảnh: Sưu tầm

3. Trách nhiệm người đứng đầu UBND cấp xã

Để chuyển đổi số cấp xã đạt hiệu quả thực chất, vai trò và trách nhiệm của người đứng đầu là yếu tố then chốt.

– Chịu trách nhiệm trực tiếp: Người đứng đầu UBND cấp xã chịu trách nhiệm toàn diện về kết quả chuyển đổi số tại địa phương, từ khâu xây dựng kế hoạch, tổ chức triển khai đến đánh giá hiệu quả thực hiện.

– Tổ chức bộ máy chỉ đạo: Chủ động thành lập và chỉ đạo hoạt động của Ban chỉ đạo chuyển đổi số, các Tổ công nghệ số cộng đồng, đảm bảo sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp và người dân.

– Cam kết đổi mới: Thể hiện quyết tâm chính trị cao, sẵn sàng đổi mới tư duy, tạo điều kiện thử nghiệm các mô hình, ứng dụng số mới phù hợp với đặc thù địa phương, từ đó nhân rộng những cách làm hiệu quả.

Trách nhiệm người đứng đầu UBND cấp xã. Ảnh: Sưu tầm

Chuyển đổi số cấp xã là hành trình dài hạn, hướng tới mục tiêu hoàn thiện vào năm 2030 với yêu cầu đồng bộ, thực chất và bền vững. Khi được triển khai đúng hướng và có sự vào cuộc quyết liệt của người đứng đầu, chuyển đổi số sẽ mang lại lợi ích thiết thực, giúp chính quyền cơ sở hoạt động hiệu quả hơn, người dân được phục vụ tốt hơn và cộng đồng địa phương phát triển toàn diện trong kỷ nguyên số.